Polityka społeczna - jakie plany na nową perspektywę UE

Trwają prace nad zaplanowaniem nowej perspektywy unijnej na lata 2028-2034.

Proponowana alokacja dla Polski wynosi 123,3 mld euro, z czego w projektach rozporządzeń UE na cele społeczne zaplanowano 14% z tej alokacji, tj. ponad 17 mld euro.

Punktem wyjścia dla zaplanowania wsparcia unijnego w sferze społecznej jest aktualna sytuacja i potrzeby grup zagrożonych wykluczeniem społecznym .

3 czerwca Komisja Europejska przedstawiła Sprawozdanie krajowe 2026 – Polska.

Poniżej podsumowanie wątków z tego obszernego dokumentu - dotyczących sfer kluczowych dla ekonomii społecznej i województwa kujawsko-pomorskiego.

WOJEWÓDZTWO KUJAWSKO-POMORSKIE

Województwo kujawsko-pomorskie zostało wskazane jako region o jednym z niższych wskaźników zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami (26,0 % w II kwartale 2025 r. przy średniej krajowej 30,2 %).

Dokument Komisji Europejskiej odnotowuje, że w województwie kujawsko-pomorskim odsetek osób z wyższym wykształceniem (32,3 %) jest jednym z najniższych w Polsce, znacznie poniżej średniej krajowej wynoszącej 45,2 %. Wskazano, że ogranicza to zdolność regionu do przyciągania inwestycji opartych na zaawansowanej wiedzy

W 2025 r. województwo kujawsko-pomorskie należało do regionów o najwyższym wskaźniku przeciążenia wydatkami mieszkaniowymi, który przekroczył 5 %.

Nasze województwo jest sklasyfikowane jako region słabiej rozwinięty (PKB na mieszkańca poniżej 75 % średniej UE)

EKONOMIA SPOŁECZNA

Dokument Komisji Europejskiej wspomina o podmiotach gospodarki społecznej, których potencjał w zakresie integracji na rynku pracy grup defaworyzowanych (np. osób z niepełnosprawnościami) jest nadal w dużej mierze niewykorzystany. Sugeruje również, że ułatwienie tym podmiotom dostępu do zamówień publicznych mogłoby pomóc w rozszerzeniu usług opieki domowej i środowiskowej.

PES/PS są przywoływane głównie w kontekście polityki rynku pracy oraz opieki nad osobami starszymi. Pojawia się bezpośrednie odwołanie do PS w kontekście rozwijania usług opiekuńczych.

Przedsiębiorstwa społeczne oraz szerzej rozumiane podmioty gospodarki społecznej np. organizacje pozarządowe, mogą wzmocnić system opieki długoterminowej w Polsce przede wszystkim poprzez:

Rozszerzenie usług opieki domowej i środowiskowej: Dokument wskazuje, że wzmocnienie przedsiębiorstw społecznych działających w tym sektorze jest korzystnym sposobem na rozbudowę usług świadczonych w miejscu zamieszkania pacjenta lub w jego najbliższym otoczeniu. Pozwala to na odchodzenie od dominującej obecnie i kosztownej opieki rezydencjalnej (instytucjonalnej).
Zwiększenie liczby usługodawców: Wspieranie i wzmacnianie tych przedsiębiorstw może zachęcać do tworzenia nowych podmiotów świadczących usługi opiekuńcze, co jest niezbędne w obliczu rosnącego zapotrzebowania wynikającego z szybkiego starzenia się społeczeństwa.
Ułatwienie dostępu do zamówień publicznych: Jako kluczowy środek wsparcia dokument proponuje ułatwienie podmiotom gospodarki społecznej dostępu do zamówień publicznych. Pozwoliłoby to tym podmiotom na stabilniejsze finansowanie ich działalności i profesjonalizację usług.
Aktywizację grup defaworyzowanych na rynku pracy: Podmioty gospodarki społecznej posiadają potencjał do integracji osób z grup defaworyzowanych (np. osób z niepełnosprawnościami) na rynku pracy. Wykorzystanie tego potencjału mogłoby pomóc w łagodzeniu poważnych niedoborów personelu w sektorze opieki długoterminowej.
Zwiększenie trwałości i jakości usług: Dokument sugeruje, że wzmocnienie przedsiębiorstw społecznych działających w sektorze opieki długoterminowej jest jednym ze środków mogących poprawić jakość i dostępność tych usług, a także zapewnić ich długoterminową stabilność finansową, która obecnie często opiera się na krótkotrwałych projektach.

Obecnie potencjał przedsiębiorstw społecznych w Polsce w tym zakresie pozostaje jednak w dużej mierze niewykorzystany, a ich głównym wyzwaniem jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju i trwałości działań.

MIESZKALNICTWO

Mieszkalnictwo: dla lepszego zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych korzystne byłoby zacieśnienie współpracy władz z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego oraz wprowadzenie prawnej definicji przystępnych cenowo mieszkań.

OSOBY Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIAMI

Dokument wskazuje, że sytuacja osób z niepełnosprawnościami pozostaje jednym z kluczowych wyzwań w obszarze polityki społecznej i rynku pracy.

Rynek pracy i aktywność zawodowa

Wysoka luka w zatrudnieniu: Uczestnictwo osób z niepełnosprawnościami w rynku pracy jest poważnym wyzwaniem. Choć luka w zatrudnieniu nieznacznie spadła z 35,6 p.p. w 2024 r. do 35,0 p.p. w 2025 r., nadal znacząco przekracza ona średnią unijną wynoszącą 24,2 p.p.. W przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności luka ta sięga aż 61 p.p..
Bierność zawodowa: Aktywność zawodowa w tej grupie wynosi nieco ponad 50%, a niepełnosprawność lub choroba pozostają jednymi z głównych przyczyn bierności zawodowej w Polsce.

Edukacja i bariery rozwojowe

Edukacja włączająca: Uczniowie z niepełnosprawnościami nadal napotykają bariery w skutecznym uczestnictwie w edukacji ogólnodostępnej, co osłabia ich przyszłe perspektywy na rynku pracy.
Wyniki kształcenia: Wskaźnik przedwczesnego kończenia nauki wśród osób z niepełnosprawnościami wynosi 17,4%, podczas gdy u ich pełnosprawnych rówieśników jest to zaledwie 2,8%.
Szkolnictwo wyższe: Osoby z niepełnosprawnościami stanowiły w 2023 r. jedynie 1,8% całkowitej populacji studentów szkół wyższych.

Mieszkalnictwo i dyskryminacja

Dyskryminacja: Osoby z niepełnosprawnościami doświadczają dyskryminacji przy poszukiwaniu mieszkania częściej niż przeciętni obywatele – w 2024 r. zgłosiło ją 12,7% osób z tej grupy (średnia UE: 8,2%).
Wsparcie PFRON: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zapewnia dofinansowanie do zamiany mieszkań na lokale wolne od barier architektonicznych.

System wsparcia i finansowanie

Wydatki publiczne: Wydatki na świadczenia z tytułu niepełnosprawności wzrosły w latach 2023–2024 z 0,96% do 1,06% PKB, choć nadal pozostają one znacznie poniżej średniej unijnej wynoszącej 1,92%.

W sprawozdaniu podkreślono, że dla poprawy sytuacji niezbędne jest lepsze ukierunkowanie aktywnych polityk rynku pracy oraz opracowanie długoterminowego, strategicznego podejścia do edukacji włączającej.

W temacie wsparcia osób z niepełnosprawnością Komisja Europejska planuje m.in. wprowadzenie w całej UE europejskiej karty osoby z niepełnosprawnością i karty parkingowej, uruchomienie sojuszu na rzecz niezależnego życia w celu rozwoju usług społecznych w środowisku w duchu deinstytucjonalizacji, poprawę dostępności transportu.

Od 2026 roku Europejska Karta Osoby Niepełnosprawnej (EDC) jest dostępna w wersji pilotażowej w ośmiu krajach UE, a pełne uznanie w całej UE – w tym w Polsce - spodziewane jest do czerwca 2028 roku.

Aktualna dostępność Europejska Karta Osoby Niepełnosprawnej (EDC) jest obecnie wydawana w wersji pilotażowej w następujących ośmiu krajach UE: Belgii, na Cyprze, w Estonii, Finlandii, we Włoszech, na Malcie, w Rumunii i Słowenii. Mieszkańcy tych krajów mogą uzyskać kartę i korzystać z niej w tych ośmiu państwach, aby uzyskać preferencyjne warunki w takich obszarach jak kultura, wypoczynek, sport i transport. Karty pilotażowe działają na określonych warunkach krajowych i nie są jeszcze w pełni zharmonizowane w całej UE.

Tu komunikat prasowy po polsku podsumowujący ww. plany UE w zakresie wsparcia osób z niepełnosprawnościami: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_26_946

Pełny dokument – oraz inne materiały planistyczne UE z obszaru polityki społecznej – do przejrzenia tutaj:

Raport Krajowy dla Polski : https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/258ee941-e3ed-48f6-b6e8-f1290379d41d_pl

Pakiet dot. przeciwdziałaniu ubóstwu w UE z 6 maja 2026:

W temacie osób z niepełnosprawnością pakiet obejmuje także Komunikat na temat wzmocnienia Strategii UE dot. praw OzN do 2030 r.: